Hukumar Kula da Harkokin Man Fetur ta Tsakiyar Tattali da Kasuwar Ƙarshe ta Najeriya (NMDPRA) ta ce ƙasar ta ajiye sama da Naira tiriliyan 6 sakamakon ragin shigo da kayayyakin man fetur a cikin watanni tara na farkon shekarar 2025, bayan cikakken soke tsare-tsaren tallafi da buɗe kasuwar sashen downstream.
Babban Daraktan Hukumar NMDPRA, Saidu Mohammed, ne ya bayyana hakan a wajen Taron Ƙasa da Ƙasa kan Makamashi na Najeriya na 2026 (NIES) da aka gudanar a ranar Laraba a Abuja.
A cewarsa, sauye-sauyen da Shugaba Bola Tinubu ya gabatar—ciki har da daidaita harkokin canjin kuɗaɗen waje (foreign exchange harmonisation), cinikayyar ɗanyen mai da kayayyakin mai da Naira, da kuma ƙara amfani da ƙarfin tace man fetur a cikin gida—su ne suka ba da damar wannan nasara.
Shugaban NMDPRA ya ƙara da cewa sauye-sauyen sun haifar da abin da ya kira “farfaɗowar da ba za a iya juyawa baya ba” a sashen downstream na man fetur a Najeriya.
Ya ce tsawon shekaru da dama, sashen downstream ya fuskanci matsaloli da suka haɗa da ƙarancin ababen more rayuwa, raunin tsarin kasuwa, rashin ingancin isar da kayayyaki, ƙarancin jarin zuba jari, da kuma gazawar matakan tsaro da kare muhalli.
Sai dai Mohammed ya bayyana cewa aiwatar da Dokar Masana’antar Man Fetur (PIA) ta 2021 ta sauya fasalin sashen gaba ɗaya zuwa kasuwa mai cikakken ’yanci, tare da kawar da yawan ƙarancin man fetur da rashin tabbas a isar da shi.
“Cikin ’yan shekarun aiwatar da wannan sabon tsarin doka, sashen downstream na Najeriya ya koma kasuwa mai cikakken ’yanci,” in ji shi.
“Ba a ƙara siffanta sashen da ƙaranci da rashin tabbas wajen samar da man fetur ba. Yanzu samar da mai yana da kwanciyar hankali, farashi na ƙara bin ka’idojin kasuwa, kuma yanayin da ke ƙarfafa zuba jari na fara ɗaukar salo.”
Shugaban NMDPRA ya ce dogaro da shigo da kayayyakin man fetur daga waje na raguwa yayin da ƙarfin tace man fetur a cikin gida ke ƙaruwa, hanyoyin sufuri ke inganta, da kuma shigar sashen masu zaman kansu ke ƙaruwa.
Ya ambaci Matatar Man Dangote a matsayin babban ginshiƙi wajen samar da man fetur a cikin gida, yana mai cewa matatar na biyan kaso mai yawa—har ma a wasu lokuta duka—na buƙatar man fetur a Najeriya.
“Cikakken aiki da kuma ƙarin faɗaɗa Matatar Dangote a nan gaba suna da matuƙar muhimmanci wajen cimma burin Najeriya na zama cibiyar makamashi ta yanki da nahiyar Afirka,” in ji Mohammed.
Shugaban NMDPRA ya kuma ce ana sa ran ƙarfin tace man fetur na ƙasar zai haura ganga miliyan ɗaya a rana a matsakaicin lokaci, yayin da matatun man fetur masu zaman kansu da aka ba lasisi ke kusantowa kammalawa, tare da gyaran matatun man da NNPC Limited ke mallaka.
Ya ƙara da cewa ingantacciyar doka mai bayyani da abin dogaro na da matuƙar muhimmanci wajen ci gaba da jawo hankalin masu zuba jari, yana mai cewa NMDPRA na mai da hankali kan kulawa ta gaskiya da bin ƙa’ida, wadda ke daidaita kare masu amfani da kayayyaki da kuma dorewar kasuwanci.
A cewarsa, amincewar kasuwa ita ce ainihin kuɗin da ke tafiyar da sauyi.
“Masu zuba jari na saka jari ne inda ake mutunta yarjejeniyoyi. Masu aiki na faɗaɗa harkokinsu ne inda dokoki ke da kwanciyar hankali. Masu amfani kuma na amincewa da tsarin da ke adalci da iya hasashe,” in ji shi.
Mohammed ya ce hukumar za ta ci gaba da haɗin gwiwa da masu ruwa da tsaki a masana’antar domin tabbatar da kasuwa mai gasa, bayyaniya, da kuma yanayi mai jawo zuba jari a sassan midstream da downstream na man fetur a Najeriya.
