Masu shigo da kaya da sauran masu ruwa da tsaki a harkar sufurin kaya sun nuna damuwa kan karin kudade ba bisa ka’ida ba da ake karba a tashoshin jiragen ruwa na Najeriya, suna gargadin cewa hakan na kara tsadar kayayyaki tare da rage kwarewar kasar a fannin kasuwancin ruwa.
Korafe-korafen sun fi mayar da hankali ne kan masu gudanar da tashoshin jiragen ruwa da lasisin yarjejeniyarsu da Nigerian Ports Authority (NPA) ya kare tun a shekarar 2021, amma har yanzu suna ci gaba da karbar kudade iri-iri daga masu hulda da su.
Duk da cewa shirin bayar da tashoshin jiragen ruwa ga kamfanoni masu zaman kansu da aka fara a shekarar 2000 an kirkiro shi ne domin inganta kayayyakin more rayuwa da rage cunkoso, masu shigo da kaya sun ce karin kudade na boye ya zama ruwan dare.
Wani mai fitar da kaya, Ikechukwu Anthony, ya ce ana tilasta musu biyan kudade da hukumomi ba su amince da su ba. Ya ce, “Ana tilasta mana biyan kudade ba bisa ka’ida ba, wanda hukumomin da ke kula da harkar ba su amince da su ba. Wannan cin zarafi ne,” yana mai misali da wasu kudade na dala $300 da $100 da ba a bayyana dalilinsu ba.
Hakazalika, jami’an kwastam masu aikin share kaya (clearing agents) sun bayyana cewa akwai karin kudade da ake boyewa yayin binciken hukumomi, lamarin da ke tayar da hankula kan rashin gaskiya. Wadannan kudade sun hada da na sarrafa kaya a tasha (terminal handling), kudin jinkirin kwantena (demurrage), kudin takardu, kudin muhalli, da kuma kudin takardun shaida.
Kwatanta da sauran kasashe ya nuna cewa tashoshin jiragen ruwa na Najeriya sun fi tsada sosai. Kudaden sauke jirgi a tasha na iya kaiwa tsakanin dala $150,000 zuwa $200,000 a kowace ziyara, yayin da a tashar Tema ta Ghana da kuma Lomé ta Togo kudaden suka fi sauki. Haka kuma, kudin sarrafa kwantena a Legas na kaiwa kusan dala $457, idan aka kwatanta da $284 a Tema da $180 a Durban.
Kudin jinkirin kwantena ma ya yi tsada, inda masu shigo da kaya ke biyan har zuwa naira ₦68,500 a rana ga kwantena mai kafa 40, yayin da a tashoshin kasashe makwabta ake biyan tsakanin dala $20 zuwa $30 kacal. Haka kuma, jinkirin aiki na kara dagula matsalar, inda sauya jirgi ke daukar kwanaki 5 zuwa 7 a Najeriya, sabanin kwanaki 3 zuwa 4 a Lomé da Tema.
Dangane da wannan matsala, Nigerian Shippers’ Council (NSC) ta umarci kamfanonin jigilar kaya da masu gudanar da tashoshi da su rika tuntubar clearing agents kafin kara kudade.
Babban Sakataren Hukumar, Pius Akutah, ya jaddada cewa dole ne duk wata shawara ta kasance bisa fahimtar juna da sassauci.
Masu ruwa da tsaki sun bukaci a kara tsaurara doka da kuma samar da tsarin gaskiya domin daidaita ayyukan tashoshin jiragen ruwa, rage tsadar aiki, da kuma dawo da martabar Najeriya a kasuwancin ruwa na yankin.


