Trends

Naira Miliyan 36 Kacal Aka Saki daga Kasafin Kiwon Lafiya na Naira Biliyan 218 – Pate

Ministan Lafiya Farfesa Mohammed Ali Pate

Ministan Kiwon Lafiya da Jin Daɗin Jama’a, Farfesa Mohammed Ali Pate, ya danganta raunin aiwatar da kasafin kuɗin manyan ayyuka (capital budget) na 2025 da takurawar sakin kuɗaɗen da aka ware wa ma’aikatar.

Pate ya bayyana hakan ne a ranar Litinin yayin zaman kare kasafin 2026 da Kwamitin Majalisar Wakilai kan Ayyukan Kiwon Lafiya ya shirya a Abuja.

Ministan ya ce Ma’aikatar Kiwon Lafiya ta Tarayya ba ta samu damar amfani da kasafin manyan ayyukanta na 2025 ba, domin naira miliyan 36 kacal aka saki daga cikin naira biliyan 218 da aka ware mata na shekarar.

Ya bayyana cewa duk da cewa an saki gaba ɗaya kuma an kashe kasafin albashi (personnel budget) na ma’aikatar, ba haka lamarin ya kasance ga kasafin manyan ayyuka ba, wanda ya danganta hakan da tsarin tsara kuɗi daga ƙasa zuwa sama (bottom-up cash planning) da Ofishin Akanta-Janar na Tarayya ke amfani da shi.

Ministan ya ƙara da cewa ma’aikatar ta kasa samun wasu kuɗaɗen haɗin gwiwa (counterpart funds) sakamakon jinkirin biyan gudummawar da ake buƙata.

A cewarsa, sashen kiwon lafiyar Najeriya na aiki ne bisa Vision 20:2020, Tsarin Ci gaban Ƙasa na Matsakaicin Lokaci (NDP) 2021–2025, da kuma Tsarin Dabarun Ci gaban Kiwon Lafiya na Ƙasa (NSHDP) II.

Pate ya ce babban burin Kundin Tsarin Mulkin Najeriya da Dokar Kiwon Lafiya ta Ƙasa (NHAct) shi ne tabbatar da ’yancin samun lafiya ga duk ’yan Najeriya.

Sai dai ya bayyana cewa Manufar Kiwon Lafiya ta Ƙasa ta 2016 ita ce tsarin aiwatarwa da ke fassara tanade-tanaden Dokar Kiwon Lafiya ta Ƙasa da kuma Manufofin Ci gaban Duniya (SDGs) zuwa ingantattun sakamakon lafiya da walwala ga jama’a.

“Ka’idojin Universal Health Coverage su ne ginshiƙai a manufar Manufar Kiwon Lafiya ta Ƙasa wajen ƙarfafa tsarin kiwon lafiyar Najeriya, musamman ta hanyar mayar da hankali kan Asibitin Kula da Lafiya na Farko (Primary Health Care) domin samar da ingantattun, adalci, sauƙaƙan samu, masu araha, karɓaɓɓu kuma cikakkun ayyukan kiwon lafiya ga ’yan Najeriya,” in ji shi.

Ministan ya kuma ce manufofi da dabarun da ke gina kasafin 2026 sun samo asali ne daga Tsarin Kashe Kuɗi na Matsakaicin Lokaci da Takardar Dabarun Kuɗi (MTEF/FSP) na 2026–2028, wanda ke fayyace manyan abubuwan fifiko na ci gaban gwamnatin tarayya.

Ya bayyana cewa kasafin 2026 da ma’aikatar ta gabatar an tsara shi ne ta amfani da Tsarin Sarrafa Kuɗin Gwamnati na Haɗaka (GIFMIS), tare da daidaita shi da Tsarin Ci gaban Ƙasa na 2021–2025, wanda ke fifita ware albarkatu bisa ainihin buƙatu.

Pate ya ce kasafin na 2026 ya yi daidai da manufofin da fifikon aiwatarwa na gwamnatin tarayya, da kuma alkawuran ma’aikatarsa a ƙarƙashin mulkin Shugaba Bola Tinubu.

Ya ƙara da cewa kasafin ya samo tushe ne daga Manufar Kiwon Lafiya ta Ƙasa ta 2016, tare da jagoranci daga Tsare-tsaren Dabaru na Ma’aikatar Kiwon Lafiya, waɗanda ke zama manyan kayan aiki wajen cimma muradun ma’aikatar da kuma ajandar Universal Health Coverage ta duniya.

A nasa jawabin, Shugaban Kwamitin Majalisar Wakilai kan Ayyukan Kiwon Lafiya, Hon. Amos Magaji (APC–Kaduna), ya bukaci a gabatar da takardun kuɗaɗen tallafi daga masu bayar da gudummawa (donor funds) da ma’aikatar ta karɓa, tare da cikakken bayani kan yadda aka kashe kuɗaɗen.