Kamfanonin samar da wutar lantarki guda takwas mafi girma a Najeriya sun rattaba hannu kan shirin biyan basussuka na naira tiriliyan 3.3 da Shugaba Bola Tinubu ya ƙaddamar, domin dawo da ƙarfi da kuɗaɗe a ɓangaren wutar lantarki.
Daga cikin kamfanonin akwai Transcorp Power, Egbin Power Plc, da Geregu Power Plc, waɗanda suka shiga cikin yarjejeniyar da ta shafi tashoshin wuta guda 15 da kamfanoni masu zaman kansu shida da kuma hukumomin gwamnati biyu ke sarrafawa. Wannan shi ne ƙoƙari mafi girma zuwa yanzu na warware basussukan da suka jima suna hana zuba jari da gyaran kayayyaki a fannin.
Egbin Power Plc, wacce ita ce tashar samar da wuta mafi girma a ƙasar mai ƙarfin megawatt 1,320, na cikin masu hannu a yarjejeniyar, tare da Geregu Power Plc a Jihar Kogi, da kamfanonin Transcorp Delta a Ughelli da Afam Power a Jihar Rivers.
Sauran sun haɗa da First Independent Power Limited, Mabon Limited, da kuma kamfanonin gwamnati irin su Niger Delta Power Holding Company da Ibom Power Company.
Sai dai, shugabar Association of Power Generation Companies, Joy Ogaji, ta nuna shakku kan yadda aka ƙididdige wannan kuɗi.
“Dole ne mu fahimci yadda aka lissafa naira tiriliyan 3.3. Shin ya shafi takardun biyan kuɗi kaɗai ne? Ko kuwa ya haɗa da shekarun 2015 zuwa 2024? Tambayoyi suna da yawa,” in ji ta.
Ta bayyana cewa buƙatun kamfanonin sun wuce takardun biyan kuɗi kawai, inda suka haɗa da kuɗin ajiyar ƙarfin wuta (capacity payments), bambancin farashin kuɗaɗen waje, ƙarin caji saboda yawan dakatar da tashoshi, da kuma harajin VAT da ba a karɓa ba daga iskar gas. Wasu kamfanonin ma na ganin bashin ya haura naira tiriliyan 7.
Wani babban jami’in gwamnati ya ce Shugaba Tinubu ya ƙi amincewa da ƙarin buƙatu marasa tabbaci, yana mai jaddada cewa dole ne a bi diddigin basussukan da aka tantance da kyau.
“An tsara wannan shiri ne domin farfaɗo da fannin, ba don biyan duk wani da’awa ba tare da hujjar aikin da aka yi ba,” in ji jami’in, yana mai cewa za a biya kuɗin ne bisa sharuddan da suka haɗa da biyan masu samar da iskar gas da kuma saka jari wajen gyaran tashoshin wuta.
Masana sun yi gargadin cewa idan babu gaskiya da bayyana gaskiya, shirin ba zai magance matsalar ƙarancin kuɗaɗe a fannin ba.
“Dole ne a samu daidaito a bayanan da ake fitarwa,” in ji wani mai nazari kan harkar wuta, Ade Olaniyi.
A halin yanzu, Najeriya na samar da megawatt 4,000 zuwa 5,000 ne kawai ga mutane sama da miliyan 220, wanda ya yi ƙasa ƙwarai idan aka kwatanta da sauran ƙasashe. Masana na ganin cewa warware waɗannan basussuka na da matuƙar muhimmanci wajen jawo zuba jari da kuma ƙara ƙarfin samar da wutar lantarki.
