Babban Bankin Najeriya (CBN) ya ɗauki mataki domin ƙarfafa sa ido kan tsaron bayanai a fannin kuɗi, inda ya umurci bankuna da sauran cibiyoyin kuɗi da ke ƙarƙashinsa su gudanar da cikakken binciken kansu kan ƙarfin tsaron su daga hare-haren yanar gizo cikin makonni uku zuwa biyar.
A cikin wata takarda da ya fitar a ranar 30 ga Maris, bankin ya umurci bankunan kasuwanci, bankunan biyan kuɗi (payment service banks), bankunan ƙananan kuɗi (microfinance), kamfanonin fintech, da sauran cibiyoyin kuɗi su cika sabon tsarin bincike mai suna Cybersecurity Self-Assessment Tool (CSAT), wanda aka tsara domin tantance haɗarin hare-haren intanet da kuma yadda cibiyoyi za su iya kare kansu.
Wannan mataki na nuna sauyi zuwa tsarin kulawa mai dogaro da haɗari, yayin da hukumomi ke mayar da martani ga saurin bunƙasar bankin dijital da biyan kuɗi ta yanar gizo, wanda ya ƙara buɗe ƙofa ga masu aikata laifukan intanet tare da ƙara haɗarin matsaloli a tsarin kuɗi gaba ɗaya.
A cewar CBN, wannan kayan aiki zai tattara cikakken bayani kan yadda ake tafiyar da tsaron intanet, dabarun sarrafa haɗari, hulɗa da kamfanonin waje, yadda ake tunkarar hare-hare, da kuma ƙarfin jurewa matsaloli a ayyukan yau da kullum. Ana sa ran sakamakon binciken zai taimaka wajen ƙarfafa matakan kulawa da tsaron fasaha a fannin.
An bai wa bankuna wa’adin makonni uku kacal su kammala su mika rahoton, yayin da sauran cibiyoyi aka ba su makonni biyar, abin da ke nuna muhimmancin da CBN ke bai wa shirye-shiryen tsaron intanet. Dole ne rahotannin su kasance bisa bayanan da suka kai ranar 31 ga Disamba, 2025, tare da haɗa hujjoji inda ya dace.
CBN ya yi gargadin cewa bayar da bayanan ƙarya ko na yaudara zai zama laifi, kuma za a hukunta cibiyoyin da suka karya dokar ƙarƙashin Dokar Bankuna da Sauran Cibiyoyin Kuɗi. Ya ƙara da cewa za a tantance rahotannin ta hanyar binciken nesa da kuma karin mu’amala da hukumomi.
Wannan umarni ya zo ne a lokacin da ake ƙara damuwa kan yawaitar hare-haren yanar gizo da ke kai hari kan cibiyoyin kuɗi a duniya, sakamakon ƙaruwa da amfani da dandamalin dijital, kamfanonin waje, da kuma ajiyar bayanai a gajimare (cloud), wanda ke ƙara rikitar da haɗarin tsaro.
A Najeriya, ana sa ran wannan tsari zai ƙara nauyin bin ƙa’idoji ga bankuna tare da hanzarta saka jari a tsarin tsaron intanet, dokokin gudanarwa, da hanyoyin sarrafa haɗari. Ƙananan cibiyoyi kamar bankunan microfinance da kamfanonin fintech na iya fuskantar ƙarin ƙalubale wajen daidaitawa da sabbin buƙatun.
Masana sun bayyana cewa wannan mataki na CBN zai iya ƙara amincewar jama’a da tsarin kuɗi, ta hanyar tabbatar da cewa cibiyoyi sun ɗauki ingantattun matakan kariya daga hare-haren intanet da ka iya katse ayyuka ko lalata amincewar abokan hulɗa.
Haka kuma, ƙaddamar da CSAT ya sanya Najeriya cikin sahun ƙasashen duniya da ke bai wa tsaron yanar gizo muhimmanci a matsayin ginshiƙi na zaman lafiyar tsarin kuɗi, musamman yayin da harkokin kuɗi na dijital ke ƙara bunƙasa a kasuwannin ƙasashe masu tasowa.
